“Albanian Files” / Arkitekti nga Kili rrëfen telefonatën me Ramën: Më kontaktoi për një projekt kullash

Libri “Albanian Files” sjell dëshmi dhe rrëfime nga arkitektë të njohur ndërkombëtarë të angazhuar në projekte në Shqipëri, duke zbuluar mënyrën se si janë inicuar dhe zhvilluar disa prej ndërhyrjeve më të mëdha urbane në vend.

Në një nga rrëfimet e përfshira, një arkitekt nga Kili, pjesë e studios së njohur Elemental, tregon se bashkëpunimi me Shqipërinë nisi pas një kontakti të drejtpërdrejtë nga kryeministri Edi Rama.

Sipas tij, gjithçka filloi në vitin 2024, kur u kontaktua fillimisht përmes ndërmjetësve dhe më pas drejtpërdrejt nga kreu i qeverisë shqiptare, i cili i propozoi një takim në Tiranë për të diskutuar një projekt të mundshëm.

Ai rrëfen se komunikimi u zhvillua shpejt dhe se vizita e tij e parë në Shqipëri zgjati rreth 24 orë, ndërsa më pas është rikthyer disa herë për vijimin e punës.

“Benedetta Tagliabue më dërgoi një mesazh duke më pyetur nëse isha dakord që numri im i kontaktit t'i jepej kryeministrit të Shqipërisë. Unë i thashë: sigurisht. Pesë minuta më vonë më kontaktoi vetë kryeministri, duke më pyetur nëse mund të vija në Tiranë për të diskutuar mundësinë e një projekti.

Kili është shumë larg nga pothuajse çdo vend tjetër në botë, prandaj i thashë se gjëja më e mirë do të ishte të ndalesha në Shqipëri gjatë udhëtimit tim të ardhshëm në Evropë. Ai udhëtim ishte planifikuar të zhvillohej pas dy javësh, për shkak të një vizite në kantierin e ndërtimit të ndërtesës EDP në Lisbonë. Kështu, në ditët e fundit të majit, arrita të kaloja rreth njëzet e katër orë në Shqipëri. Që atëherë, jam kthyer edhe katër herë”, shprehet arkitekti.

Në dëshminë e tij, arkitekti ndalet edhe te filozofia e studios “Elemental”, e cila fokusohet në qasjen ku struktura është vetë arkitektura dhe projektet ndërtohen mbi identifikimin e problemeve reale, jo mbi zgjidhje të paracaktuara. Sipas tij, procesi i projektimit duhet të nisë nga kuptimi i nevojave dhe kufizimeve, pasi vetëm kështu arrihet një rezultat i qëndrueshëm dhe funksional.

Ai thekson gjithashtu se sfida më e madhe në zhvillimet urbane nuk është një projekt i vetëm, por ndikimi i përbashkët i shumë projekteve në hapësirën e qytetit. Për këtë arsye, sipas tij, koordinimi mes institucioneve dhe aktorëve të përfshirë është thelbësor për të garantuar interesin publik dhe një zhvillim të balancuar urban.

 

“Duke pasur parasysh natyrën e projekteve, të cilat janë të gjitha kulla, ne parashikojmë që qasja jonë e viteve të fundit, sipas së cilës struktura është vetë arkitektura, do të bëhet edhe më radikale. Kur ke 400.000 tonë që ngrihen 300 metra mbi tokë, ne do të donim që arkitektura të ishte pothuajse e përfunduar në momentin kur të përfundonte edhe struktura. Nuk është vetëm çështje e përdorimit më efikas të burimeve, por edhe një pikënisje e shëndetshme që ndërtesa t'i rezistojë kohës.

Ne e shtyjmë sa më shumë të jetë e mundur momentin e "dëshirës për të projektuar"; nuk hidhemi menjëherë te një përgjigje (projekti), pa e kuptuar më parë se cila është pyetja. Vetëm kur kemi identifikuar forcat që do të përcaktojnë formën e projektit, atëherë hidhemi në boshllëkun e fletës së bardhë. Në momentin që fillon duke dëgjuar, vëzhguar dhe kuptuar kufizimet, projekti ka shumë më tepër gjasa të jetë i përshtatshëm. Përshtatshmëria është një mënyrë për të ndërthurur përgjegjësinë me cilësinë.

Gjëja e parë për të cilën duhet të bihet dakord me të gjitha palët e interesuara është: cilat janë problemet që duhet të zgjidhen. Nuk ka gjë më të keqe sesa t'i japësh një përgjigje shumë të mirë pyetjes së gabuar. Këto probleme variojnë nga ato shumë konkrete, të prekshme dhe të matshme, deri te ato abstrakte, simbolike dhe të vështira për t'u kuptuar; shpesh ato tërheqin edhe në drejtime të kundërta. Por kur pika e nisjes janë problemet dhe jo zgjidhjet, integriteti i projektimit kujdeset vetvetiu për veten.

Në çdo rast, ajo që ju po pyesni i referohet vetë projektit; sfida e vërtetë është çfarë ndodh me shumën e të gjitha projekteve. Dihet se veprimet individuale, edhe kur janë të motivuara nga qëllime të mira, nuk mund të garantojnë të mirën e përbashkët. Prandaj, në mjedisin e ndërtuar, koordinimi, më shumë sesa paratë, është burimi më i rrallë. Roli i arkitektit është t'u paraqesë dhe t'i diskutojë me autoritetet që kanë kompetencë masat që duhet të merren për të zbutur dhe, në fund, për të kompensuar ndikimin e një projekti të izoluar në panoramën e përgjithshme. Nuk kam ende njohuri të mjaftueshme për të përmendur një shembull të tillë,” thekson arkitekti