OSW ngre alarmin: Korrupsioni në qeverinë e Ramës po pengon integrimin në BE

Michał Kucharski, OSW

Që nga fillimi i këtij viti, Shqipëria është përballur me shqetësime në rritje nga BE për gjendjen e shtetit të së drejtës. Në shkurt, një raport i Parlamentit Evropian dhe një deklaratë e Partisë Popullore Evropiane theksuan presionin e vazhdueshëm të qeverisë mbi gjyqësorin dhe problemet e vazhdueshme me korrupsionin.

Shteti i së drejtës është një nga çështjet kryesore në procesin e anëtarësimit për Ballkanin Perëndimor. Vështirësitë kronike në këtë fushë mund të pengojnë Shqipërinë të sigurojë anëtarësimin në BE para vitit 2030, një objektiv që ishte një nga premtimet kryesore të kryeministrit Edi Rama gjatë fushatës së fundit zgjedhore. Marrëdhëniet e tij me Brukselin janë përkeqësuar dhe partia e tij ka humbur mbështetje publike. Ndërkohë, zyrtarët e qeverisë vazhdojnë të kritikojnë Prokurorinë e Posaçme (SPAK), një institucion kyç në luftën kundër korrupsionit.

Çështje korrupsioni brenda qeverisë

Gjatë mandatit të Belinda Balluku, ministria e saj ka investuar gati 3.8 miliardë euro në infrastrukturë midis viteve 2024–2026, një shifër që Rama e ka theksuar si një nga arritjet kryesore të qeverisë gjatë fushatës së pranverës 2025.

Megjithatë, në vjeshtën e kaluar, SPAK e akuzoi Ballukun për shkaktim dëmesh në buxhetin e shtetit në vlerë rreth 251 milionë euro në disa tendera për projekte rrugore.

Disa nga fondet për këto investime kanë ardhur nga BE. SPAK është krijuar nën presionin e Komisionit Evropian si përgjigje ndaj shqetësimeve për korrupsionin. Prokuroria ka kërkuar arrestimin e Ballukut, tashmë ish-ministre. Megjithatë, ajo mbrohet nga imuniteti parlamentar dhe Partia Socialiste e Ramës ka refuzuar heqjen e tij, duke kritikuar ashpër SPAK-un.

Përveç protestuesve, si Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë ashtu edhe Parlamenti Evropian kanë shprehur mbështetje për SPAK-un. Gjykata ka vendosur se prokuroria kishte të drejtë të kërkonte largimin e Ballukut për shkak të rrezikut të manipulimit të dëshmitarëve. Në fund, pas javësh polemikash, Rama e shkarkoi atë. Megjithatë, ajo mbetet një bashkëpunëtore e afërt e tij.

Skandali është pjesë e problemeve më të gjera të Shqipërisë me korrupsionin. Në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit 2025 të Transparency International, vendi ra me 11 vende brenda një viti, duke u renditur në vendin 91 nga 182 shtete.

Sulmet e qeverisë ndaj shtetit të së drejtës

Në lidhje me çështjen Balluku, kryeministri Rama filloi të vërë në dyshim kompetencën e prokurorëve dhe gjyqtarëve, duke i akuzuar për lidhje me opozitën.

Duke iu referuar hetimit të SPAK, ai deklaroi se ministrja “ka mbështetjen tonë të palëkundur”, se “gjyqësori do të mbetet gjithmonë i pavarur”, por edhe se “ministrja është e pafajshme dhe po bëhet viktimë e një gjuetie shtrigash”. Për rrjedhojë, ai argumentoi se heqja e imunitetit parlamentar nuk ishte e mundur.

Këto zhvillime janë reflektuar në qëndrimet e Partisë Popullore Evropiane dhe Parlamentit Evropian. Të dy institucionet kanë konstatuar shkelje të pavarësisë së gjyqësorit dhe prokurorisë në Shqipëri.

PPE, ku bën pjesë edhe partia kryesore opozitare e Shqipërisë dhe që është grupi më i madh në Parlamentin Evropian, theksoi se mbështet anëtarësimin e Shqipërisë në BE, por nënvizoi nevojën për forcimin e pavarësisë së gjyqësorit dhe lirisë së medias.

Ndërsa Komisioni Evropian vlerësoi progresin e Shqipërisë, përfshirë hapjen e të gjithë grup-kapitujve të negociatave, ai gjithashtu shprehu rezerva. Komisionerja për Zgjerimin Marta Kos theksoi se, megjithëse anëtarësimi në BE deri në 2030 mbetet një perspektivë reale, është e domosdoshme forcimi i shtetit të së drejtës dhe ruajtja e rolit kyç të SPAK.

Në të njëjtën kohë, Delegacioni i BE-së në Tiranë dhe diplomatët e shteteve anëtare, përfshirë Gjermaninë, u përpoqën të bindin kryeministrin shqiptar të mbështesë votimin për heqjen e imunitetit të Ballukut.

Ndërkohë, deputetë të Parlamentit Evropian paraqitën mbi 60 amendamente për shtetin e së drejtës në raportin e Komisionit për progresin e negociatave. Për më tepër, nëntë shtete të BE-së, duke cituar shqetësime për pavarësinë e gjyqësorit, bllokuan dorëzimin e Raportit të Vlerësimit të Përkohshëm (IBAR) për Shqipërinë.

Sfidat e kryeministrit Rama

Në këtë situatë, Rama ka pak gjasa të përmbushë premtimin e tij elektoral për anëtarësim në BE deri në 2029. Shqipëria ka hapur të gjashtë grup-kapitujt dhe të 33 kapitujt negociues, por nuk ka mbyllur asnjë prej tyre.

Për më tepër, IBAR nuk parashikon mbylljen e dy kapitujve kyç: ai për gjyqësorin dhe të drejtat themelore, si dhe ai për drejtësinë, lirinë dhe sigurinë.

Kjo lidhet kryesisht me vonesat në reforma, skandalet e korrupsionit dhe përpjekjet e mazhorancës për të sfiduar vendimet e Gjykatës Kushtetuese në rastin Balluku.

Duke parë këto pengesa, Rama propozoi një rrugë të veçantë anëtarësimi në një apel të përbashkët me presidentin serb Aleksandar Vučić, duke kërkuar anëtarësim pa të drejtë vetoje, por me akses në tregun e përbashkët. Megjithatë, BE dhe Komisioni Evropian e hodhën poshtë këtë ide.

Situata është komplikuar më tej nga skandale të reja korrupsioni, përfshirë ato në portin e Durrësit, pjesë e Korridorit VIII Pan-Europian. Prokurori i SPAK, Vladimir Mara, ka deklaruar se hetimet tregojnë lidhje të forta mes krimit të organizuar dhe segmenteve të institucioneve shtetërore.

Në Durrës, grupe kriminale dyshohet se kontrollojnë zonën e portit dhe trafikun e mallrave, nën ndikimin e një figure të krimit të drogës me bazë në Brescia, i kërkuar nga drejtësia italiane.

Edhe një aleate e hershme e Ramës, Elisa Spiropali, ka dalë me kritika ndaj tij, duke e quajtur situatën politike si një sistem abuzimesh të normalizuara.

Pavarësisht kësaj, pozita e Ramës nuk duket seriozisht e rrezikuar. Protestat nuk kanë arritur të destabilizojnë qeverinë, megjithëse mbështetja e PS ka rënë me rreth 6 pikë përqindjeje që nga zgjedhjet e 2025.

Në të njëjtën kohë, 26% e qytetarëve preferojnë një forcë të re politike jashtë elitave ekzistuese.

Zgjedhjet lokale në qershor pritet të jenë një test i rëndësishëm për qeverinë dhe opozitën.

BE ka nevojë për sukses, por jo me çdo kusht

Ruajtja e pavarësisë së SPAK do të jetë vendimtare në negociatat e anëtarësimit. Zhbllokimi i vlerësimit të progresit nga Komisioni Evropian varet nga qëndrimi i kryeministrit shqiptar, i cili pranon vonesat, por fajëson opozitën.

Ndërkohë, ai ka propozuar një draft-ligj që do të forconte imunitetin e disa zyrtarëve të lartë, përfshirë anëtarët e qeverisë dhe kreun e shtetit, duke kufizuar largimin e tyre deri në një vendim gjykate të shkallës së parë.

Ndërsa marrëdhëniet me BE-në janë bërë më të ndërlikuara, Rama është afruar më shumë me SHBA dhe Izraelin.

Shqipëria është bërë pjesë e Këshillit të Paqes të iniciuar nga Donald Trump dhe ka shpallur Iranin shtet terrorist.

Në Knesset, Rama mori ovacione pas fjalimit të tij.

Megjithatë, BE vazhdon të kërkojë përmbushje të rreptë të kritereve të shtetit të së drejtës, duke theksuar se procesi i zgjerimit nuk mund të bëhet pa standarde.

Në këtë kontekst, arritja e anëtarësimit në BE dhe ruajtja e pushtetit të plotë në vend duket e vështirë për t’u realizuar njëkohësisht.