"Le Courrier des Balkans": Edi Rama dhe megalomania e pushtetit

“Edi Rama ose megalomania në pushtet” – me këtë titull, media franceze “Le Courrier des Balkans” i kushton një artikull të gjatë librit “The Albanian Files”, duke e paraqitur atë si një pasqyrë të një Shqipërie të mbushur me projekte gjigante arkitekturore.

Artikulli ngre debate mbi modelin e zhvillimit të vendit, rolin e kryeministrit në përzgjedhjen e projekteve dhe kritikat për mungesën e transparencës.

Artikulli:

Edi Rama akuzohet se po e shndërron Shqipërinë në një hapësirë personale eksperimentesh. Në librin voluminoz “The Albanian Files”, një vepër prej 800 faqesh e botuar nga shtëpia botuese Lars Müller në Zyrih, Edi Rama paraqitet jo vetëm si kreu i qeverisë, por mbi të gjitha si arkitekti kryesor i një Shqipërie të transformuar në një galeri arti të hapur.

Ky katalog monumental përmbledh projektet e 60 studiove ndërkombëtare të arkitekturës dhe zbulon një mekanizëm të mirëorganizuar: shteti hap rrugën, arkitektët shpalosin idetë e tyre, ndërsa investitorët privatë – shpesh të përmendur në hetime të ndjeshme – financojnë projektet.

Libri përfshin plot 523 projekte. Nga këto, 57 janë përfunduar, 53 janë në proces zbatimi, ndërsa 47 presin marrjen e lejeve. Në 41% të rasteve, emri i porositësit ose financuesit të projektit nuk bëhet i ditur.

Mes marinave gjigante, resorteve me qindra hektarë dhe kullave 40 deri në 70 kate të ngritura në zemër të Tiranës, vendi po mbushet me projekte spektakolare. Këto ndërhyrje prekin si kryeqytetin, ashtu edhe zonat më të lakmuara bregdetare, veçanërisht rreth liqenit artificial të Tiranës dhe vijës bregdetare.

Edi Rama rekruton personalisht shumë arkitektë, një praktikë që e kishte ndjekur edhe kur ishte kryebashkiak i Tiranës.

Rasti i arkitektit amerikan Sam Chermayeff përmendet si shembull domethënës. Më 1 maj 2024, në orën 22:00, ai merr një telefonatë nga miku i tij Pablo Bofill: “Edi do të të telefonojë”. Pak çaste më vonë, Adelajda Roka, drejtoreshë e Agjencisë së Zhvillimit të Territorit, i propozon dy projekte në Tiranë, përkatësisht me sipërfaqe 15 mijë dhe 30 mijë metra katrorë.

Chermayeff pranon “pa e kuptuar plotësisht se çfarë po ndodhte”. Disa javë më vonë, ai pritet në pistën e aeroportit dhe dërgohet në një vilë të quajtur “House of Comrades”. Aty takohet me tre biznesmenë me makina G-Wagon, ora luksoze Richard Mille dhe byzylykë Cartier, të cilët i japin liri të plotë për projektimin e një kulle 44-katëshe. Amerikani i quan me krenari “our guys” (“njerëzit tanë”).

Modernizimi i shpejtë nxit kritika

Ky modernizim i përshpejtuar ka shkaktuar kritika të forta. Sipas kundërshtarëve të tij, ai tregon një devijim të pushtetit, i cili anashkalon zërin e qytetarëve dhe privatizon territoret më të çmuara të vendit.

Në bregdet, projektet kanë përmasa gjigante:

Orikum Oasis – 500 mijë metra katrorë;

Livadh Resorts – 242 mijë metra katrorë;

masterplani i MVRDV për lagunën e Nartës – 639 hektarë.

Zona të mbrojtura – laguna, delta dhe parqe kombëtare – janë drejtpërdrejt në fokus të këtyre projekteve, pavarësisht vlerësimeve mjedisore shpesh shqetësuese.

Hetimet e SPAK-ut kanë nxjerrë më herët në pah lidhje mes disa prej këtyre zhvillimeve, trafikut të drogës dhe falsifikimeve të dokumenteve të pronësisë.

“Një qeverisje e menduar si një shfaqje e përhershme”

Përtej shifrave, “The Albanian Files” paraqet një mënyrë qeverisjeje të ndërtuar si një performancë e vazhdueshme. Festivalet, vilat e rinovuara dhe intervistat ndërkombëtare shërbejnë si pjesë e një skenografie që synon të tërheqë publikun e huaj.

Edi Rama i përshkruan arkitektët si “fëmijët e privilegjuar të Zotit”, të vetmit që lejohen “të luajnë sikur janë Zoti”.

Për qytetarët që prej javësh protestojnë kundër betonizimit të Nartës dhe privatizimit të bregdetit, ky libër shihet si një festim zyrtar i zhdukjes së fjalës “jo”.

Sipas kritikëve, ai paraqet një Shqipëri ku zëri i qytetarëve fshihet përballë një vizioni spektakolar, por jo transparent, të modernizimit.

“The Albanian Files” nuk është vetëm një katalog arkitekturor: është manifesti i një pushteti që e sheh veten si kurator të një vendi-galeri, ndërsa shoqëria civile mbetet thjesht spektatore.

Reagimi i fundit erdhi javën e kaluar, kur protestuesit ia dorëzuan zyrtarisht librin SPAK-ut, duke e cilësuar si “librin e mallkuar të Ramës” dhe duke e paraqitur si provën e parë materiale në një çështje të dyshuar kriminaliteti që lidhet me këto projekte urbane.

Dokumenta bashkëngjitur