Editoriali i "The Guardian" për protestat: Demokracia me "buldozerë" po zemëron shqiptarët

Editoriali i gazetës prestigjioze britanike “The Guardian” i kushton vëmendje protestave të fundit në Shqipëri, duke i cilësuar ato si “revolucioni i flamingove”.

Media britanike shkruan se ajo që nisi si një lëvizje për mbrojtjen e natyrës në zonën e Zvërnecit, Sazanit dhe lagunës përreth, është shndërruar në një revoltë më të gjerë kundër mënyrës së qeverisjes dhe mungesës së transparencës.

Në analizën e saj, “The Guardian” thekson se shqiptarët nuk po kundërshtojnë investimet, por kërkojnë që zhvillimi të mos bëhet në kurriz të trashëgimisë natyrore dhe interesit publik. Sipas gazetës, zemërimi i qytetarëve lidhet me një pakënaqësi më të thellë ndaj modelit të zhvillimit dhe marrëveshjeve që perceptohen si të paqarta.

ARTIKULLI:

Për më shumë se një muaj, mijëra njerëz kanë dalë në rrugët e Tiranës për të protestuar kundër qeverisë së tyre, në shpërthimin më të madh të pakënaqësisë në Shqipëri që nga rënia e komunizmit më shumë se tre dekada më parë. Ajo që nisi si shqetësim mjedisor për mbrojtjen e një rezervati natyror dhe mbi 2,500 specieve që ai strehon, është shndërruar në “revolucionin e flamingove”, duke vënë në pikëpyetje vetë drejtimin që po merr vendi.

Shqiptarët janë të zemëruar sepse zhvillime luksoze shumë-miliardëshe, të mbështetura nga Jared Kushner dhe Ivanka Trump, rrezikojnë një nga zonat e fundit të egra të Adriatikut – Zvërnecin, lagunën e tij dhe ishullin pranë, Sazanin – dhe janë të revoltuar nga mungesa e transparencës rreth projekteve. Qeveria thotë se marrëveshjet nuk janë finalizuar. Por videot me buldozerë në plazhe ndezën protestat masive.

Tani protestuesit kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit, Edi Rama, i cili fitoi mandatin e katërt vetëm vitin e kaluar, megjithëse me një pjesëmarrje në votime prej vetëm 45%. Rama ka këmbëngulur se “nuk ka absolutisht asnjë mundësi që investimi të ndalet për sa kohë jam unë këtu”. Kreu i Partisë Socialiste ka kërkuar me entuziazëm investime biznesi dhe kapital të huaj, duke argumentuar se ato janë thelbësore që një nga vendet më të varfra të Europës të përparojë. Shqiptarët i mirëpresin investimet, por kjo nuk do të thotë se duan të shesin trashëgiminë e tyre – sidomos kur kushtet e marrëveshjes mbeten të paqarta. Rama është paraqitur si një udhëheqës që po e tërheq vendin drejt botës moderne. Kritikët brenda vendit flasin për një “demokraci me buldozerë”, që duket më tërheqëse nga larg sesa nga afër.

Rama fajëson ndjenjat anti-Trump për reagimin kundër projektit. Por, sipas editorialit, lëvizja ka të bëjë shumë më tepër me zhgënjimin ndaj qeverisë së Ramës dhe ndaj opozitës konservatore të drejtuar nga Sali Berisha, ish-president dhe ish-kryeministër, i cili në një periudhë ishte shpallur i padëshiruar në SHBA nga administrata Biden për akuza të pretenduara korrupsioni.

Zhvillimi në Zvërnec është bërë i mundur nga një ndryshim ligjor i vitit 2024, që lejon ndërtimet në rezervatet natyrore për projekte me pesë yje. Për shumë njerëz, kjo është prova më e qartë se qytetarët e zakonshëm po sakrifikohen për përfitimin e super të pasurve. Siç i tha Guardian-it një protestues i moshuar shqiptar: “Kanë kaluar më shumë se 30 vjet dhe spitalet tona janë ende të këqija, sistemi arsimor është katastrofë, nuk ka punë dhe të gjithë po ikin… Nga përvoja kemi mësuar se projekte të tilla përfitojnë vetëm një pakicë të pasur.”

Sipas gazetës, shqiptarët po kërkojnë që politika t’u ofrojë diçka më të mirë. Ka ngjashmëri me protestat e gjata në Serbi kundër klientelizmit dhe mungesës së llogaridhënies. Veçanërisht domethënës është fakti që një vend i njohur për emigracion të lartë ka parë të rinj të arsimuar të kthehen nga jashtë për të marrë pjesë në protesta. Shqiptarët që dikur mendonin se nuk kishin të ardhme në vendin e tyre, tani po përpiqen të ndërtojnë një të tillë.

Eurodeputetë kanë kërkuar ndalimin e menjëhershëm të ndërtimeve në zonat e brishta dhe kanë paralajmëruar se projekti i resortit rrezikon planet e Shqipërisë për anëtarësim në Bashkimin Europian. Për Guardian, ky duhet të jetë një mesazh serioz për Ramën, i cili ka premtuar anëtarësimin deri në vitin 2030. Por, sipas editorialit, kryeministri duhet të dëgjojë para së gjithash qytetarët e tij.

Kjo nuk është vetëm një betejë për të mbrojtur një pjesë të çmuar të natyrës, sado e rëndësishme të jetë ajo. Është një betejë për të vendosur nëse vendi mund të gjejë një rrugë më të mirë sesa një rritje afatshkurtër që pasuron pak njerëz përmes marrëveshjeve të paqarta.