POLITICO nxjerr deklaratën e fortë të Ramës: Të huajt janë më të rëndësishëm se shqiptarët

Një artikull i POLITICO-s e paraqet Shqipërinë në qendër të një revolte qytetare që shpërtheu fillimisht kundër projektit të resortit luksoz të lidhur me Jared Kushner, por që më pas u shndërrua në një lëvizje të gjerë kundër qeverisë dhe modelit të qeverisjes së Edi Ramës.

Në qendër të debatit qëndron një deklaratë e fortë e kryeministrit Rama për POLITICO-n, ku ai shprehet se "të huajt janë përparësia e parë", me argumentin se ata sjellin para në Shqipëri.

Kjo deklaratë është interpretuar nga protestuesit dhe kritikët si një pranim i hapur se qeveria i jep më shumë rëndësi investitorëve të huaj sesa vetë qytetarëve shqiptarë.

Sipas artikullit, protestat që nisën për mbrojtjen e zonës së Pishë Poro-Nartës dhe kundër ndërtimit të një resorti gjigant pranë një ekosistemi të mbrojtur, janë kthyer në një revoltë kundër korrupsionit, betonizimit të vendit dhe politikave që, sipas qytetarëve, favorizojnë interesat e pakicës së pasur dhe investitorëve të huaj, raporton Politiko.al.

POLITICO thekson se komentet e Ramës nuk e ulën tensionin, por e shtuan zemërimin e protestuesve.

Shumë prej tyre e shohin Shqipërinë si një vend që po bëhet gjithnjë e më pak i jetueshëm për shqiptarët, ndërsa qeveria promovon projekte luksoze për turistë dhe investitorë të huaj.

Artikulli sjell edhe reagimin e kreut të opozitës, Sali Berisha, i cili e cilësoi revoltën qytetare si një dëshmi të pakënaqësisë së madhe ndaj qeverisjes së Edi Ramës.

Duke komentuar deklaratat e kryeministrit për investitorët e huaj, Berisha ka argumentuar se qeveria po vendos interesat e oligarkëve dhe klientëve të saj mbi interesat e qytetarëve shqiptarë, percjell Politiko.al.

Sipas tij, protestat tregojnë se shqiptarët janë lodhur nga një model qeverisjeje që favorizon investitorët strategjikë dhe projektet luksoze, ndërsa vendi përballet me emigracion masiv, varfëri dhe korrupsion.

Berisha theksoi se zemërimi qytetar nuk lidhet vetëm me projektin në Pishë Poro-Nartë, por me 13 vite qeverisje që, sipas tij, kanë larguar shqiptarët nga vendi dhe kanë dëmtuar interesin publik.

Mesazhi që del nga artikulli është se një pjesë e madhe e qytetarëve ndihen të lënë pas dore dhe besojnë se qeveria është më e interesuar për imazhin e Shqipërisë para të huajve dhe për tërheqjen e kapitalit të jashtëm sesa për problemet reale të shqiptarëve, si varfëria, emigracioni, kostot e jetesës dhe mbrojtja e pasurive natyrore.

Artikulli i plotë i POLITICO

Kur dhëndri i Donald Trump, Jared Kushner, vendosi të investonte në një zhvillim luksoz pushimesh në bregdetin idilik jugor të Shqipërisë, ai ndoshta nuk llogariti në provokimin e një kryengritjeje kombëtare.

Por, rezulton se shqiptarët nuk ishin të çmendur pas investitorëve të pasur të huaj që betononin mbi thesaret e tyre natyrore për të ndërtuar hotele për pushuesit e pasur të huaj.

Resorti i propozuar me 10,000 shtretër pranë një zone të mbrojtur të jetës së egër që është shtëpia e flamingove, breshkave dhe një prej deltave më të pastra të lumenjve të Evropës ndezi ndoshta demonstratat më të mëdha popullore që kur vendi i vogël ballkanik braktisi komunizmin më shumë se tre dekada më parë.

Brenda dy javësh, "revolucioni i flamingove", siç është bërë i njohur, është rritur nga një protestë e ngushtë mjedisore në një fushatë mbarëkombëtare të drejtuar kundër të gjithë klasës sunduese të Shqipërisë.

Vite të tëra korrupsioni qeveritar i perceptuar, turizmi i pakontrolluar, zhgënjimi për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë (është një nga vendet më të varfra të Evropës) dhe një perceptim i përgjithshëm se vendi po drejtohet për pakica të pasura dhe jo për popullsinë e përgjithshme, i kanë çuar shumë shqiptarë në teh.

Demonstruesit tani po kërkojnë dorëheqjen dhe madje burgosjen e Kryeministrit Edi Rama dhe udhëheqësit të opozitës dhe ish-kryeministrit Sali Berishë - dy udhëheqësit me shërbimin më të gjatë që nga rënia e regjimit komunist në vitin 1991.

"Të rinjtë dhe qytetarët këtu nuk po protestojnë vetëm kundër Ramës dhe Berishës, por kundër të gjithë sistemit", tha Françeska Muço, një aktiviste e shoqërisë civile që iu bashkua demonstratave në Tiranë, duke valëvitur një poster flamingo ndërsa bëri thirrje që të dy politikanët të burgosen.

"Kjo është një protestë kundër të gjithë sistemit, të sistemit pas rënies së diktaturës dhe të gjitha modeleve negative që ata kanë normalizuar në këtë vend", shtoi Muço.

Olsi Nika, një biolog shqiptar i cili udhëhoqi fushatën për të shpallur lumin Vjosa si park kombëtar, thotë se fushata shkon shumë më thellë sesa zemërimi ndaj investitorëve të huaj.

“Nuk ka të bëjë me kundërshtimin e Jared Kushnerit”, thotë ai, duke argumentuar se vendi ka një histori të gjatë të neglizhencës së standardeve mjedisore dhe pretendon se korrupsioni politik është i përhapur.

Vetë Rama ka qenë çuditërisht i palëkundur, duke i thënë POLITICO-s në një intervistë se zhvilluesit e huaj të pronave si Kushner janë më të rëndësishëm për Shqipërinë sesa populli i saj.

“Të huajt janë përparësia e parë... sepse të huajt sjellin para në vend për shqiptarët”, tha ish-basketbollisti profesionist dy metra i gjatë në intervistën me fjalë të spërkatura me fjalë të pista në fillim të qershorit - në të cilën ai gjithashtu pretendoi se arsyeja e vetme pse mediat e huaja ishin të interesuara për historinë ishte për shkak të përfshirjes së Kushnerit.

“Nëse nuk do të ishte Jared, ata nuk do të interesoheshin fare për atë që po ndodh në Shqipëri”, tha ai.

Komentet provokuese të Ramës, të bëra ndërsa protestat tashmë po përshkonin të gjithë vendin, nuk bënë asgjë për të ulur temperaturën.

«Nëse e tha këtë hapur, kjo është një nga arsyet pse po protestojmë», tha Redi Muçi, një deputet i opozitës me partinë e krahut të majtë Lëvizja Bashkë. «Shqipëria është një vend që është bërë i pajetueshëm për shqiptarët», tha ai, duke përmendur kostot në rritje të jetesës, përhapjen e Airbnb-ve në kryeqytetin Tirana dhe vendpushimet përgjatë bregdetit.

Ndërkohë, ambicia e Shqipërisë për t'u bashkuar me Bashkimin Evropian është në dyshim. I parë prej kohësh si një favorit së bashku me fqinjin e saj verior, Malin e Zi, për t'u bashkuar me BE-në deri në vitin 2030, vendi tani rrezikon ta shohë këtë qëllim të mos arrihet, ndërsa Brukseli i shikon me shqetësim trazirat politike dhe shkatërrimin mjedisor.

Vlora, vendpushimi në bregdetin jugor të Shqipërisë, është epiqendra e një bumi turistik për pushuesit që kërkojnë diell dhe det në stilin helen me një çmim shumë më të ulët se ai grek.

Por bregdeti në veri të qytetit mbetet i paprekur. Flamingot ende qëndrojnë në cekëtinat, breshkat bëjnë fole në rërë dhe foka ende shfaqen përgjatë kësaj pjese të egër të bregdetit. Zona e mbrojtur e kafshëve të egra Pishë Poro-Nartë është pjesë e deltës së lumit Vjosa, e cila shpesh quhet lumi i fundit i egër i Evropës.

 

Megjithatë, kjo skenë idilike është në rrezik. Një rrugë tani kalon nëpër tokë, policia patrullon zonën dhe themelet e çimentos nga gardhet e hequra shënojnë vendin e ardhshëm të resortit luksoz prej 1.4 miliardë eurosh, që do të ndërtonte një "qytet" të ri me 10,000 shtretër në një nga zonat më të pasura me biodiversitet të Shqipërisë.

Ndërsa projekti është bërë sinonim i Kushnerit dhe gruas së tij Ivanka, vajzës së Presidentit të SHBA-së Donald Trump, disa raporte të fundit sugjerojnë se grupi i investimeve të Kushnerit, Affinity Partners, është tërhequr nga projekti. Affinity nuk iu përgjigj kërkesave për koment dhe përpjekjet për të kontaktuar drejtpërdrejt me Kushnerin ishin të pasuksesshme.

Puna në resort u miratua pa asnjë vlerësim të ndikimit në mjedis, i cili është bërë zemra e mosmarrëveshjes.

"Kemi një [breshkë] që folezoi këtë vit që u shkatërrua nga makinat. Është vetëm një kilometër nga këtu", tha Konstandin Xhaho, një ambientalist mjedisor, duke qëndruar në majë të një shkëmbi me pamje nga zona e mbrojtur e jetës së egër Vjosë-Nartë. Ai tregon drejt një rruge të re me zhavorr të bardhë, që shtrihet për më shumë se një kilometër përmes dunave të rërës, plazhit dhe pyllit poshtë.

Në fund të majit, një protestues u zvarrit nëpër të njëjtin shkëmb nga një roje sigurie, ndërsa vendasit dhe aktivistët kërkuan që barrierat të hiqeshin.

Skena të tilla kanë përkeqësuar trazirat kombëtare. Dhjetëra mijëra shqiptarë kanë dalë tani në rrugë, me protestat në Tiranë që po i afrohen javës së tretë dhe demonstrata të ngjashme që po zhvillohen në qytete të tjera si Shkodra, Durresi, Lezha dhe Gjirokastra. Shqiptarët që jetojnë në SHBA, Kanada, Francë, Gjermani, Greqi, Itali dhe Mbretërinë e Bashkuar kanë organizuar gjithashtu protesta. Demonstruesit kërkojnë që projekti të pezullohet dhe duan që Rama të japë dorëheqjen pas 13 vitesh në pushtet.

Media ndërkombëtare është dyndur gjithashtu në Shqipëri për të raportuar mbi protestat e paprecedentë, ndërsa Rama u përlesh për X me senatorin amerikan Bernie Sanders dhe qeverinë iraniane.

Turistë apo shqiptarë?

Këmbëngulja e Ramës se Shqipëria ka nevojë për investime të huaja pasqyron ambicien e qeverisë së tij për ta shndërruar vendin në "Maldivet e Evropës" - një shtytje që tashmë ka trefishuar numrin e vizitorëve në vetëm një dekadë. Mbi 12 milionë turistë vizituan vendin vitin e kaluar, më shumë se katër herë popullsia e vendit. Kjo rritje masive është lavdëruar nga OKB-ja për Turizmin, një agjenci e Kombeve të Bashkuara.

Por shpejtësia e zhvillimit ka ardhur me një kosto, pasi turizmi luksoz i vë gjithnjë e më shumë theks mjedisit, ndërsa sjell pak përfitime ekonomike për qytetarët e saj, sipas demonstruesve, politikanëve të opozitës dhe shoqërisë civile. Të rinjtë shqiptarë po largohen nga vendi me ritmet më të larta në Evropë. "Unë besoj fuqimisht në një model të qëndrueshëm zhvillimi", tha për POLITICO-n Silvio Gonzato, ambasadori i BE-së në Shqipëri. "Kështu që më thyhet zemra ndonjëherë kur shoh gjërat që janë bërë sepse i njoh të njëjtat gabime idiote që bëmë në Itali, në pjesë të tjera të Evropës, ndoshta në Rumani", tha ai.

"Ne kemi avokuar që nuk mund t'u kërkoni përsëri shteteve anëtare t'ju japin një [përjashtim] 10-vjeçar nga rregullat e BE-së në sektorin mjedisor dhe pastaj të ndiqni një model zhvillimi që përkeqëson problemet", tha Gonzato.

Shqipëria ka miratuar ligje kontroverse mbi investimet strategjike dhe zonat e mbrojtura, të cilat organizatat mjedisore dhe demonstruesit thonë se janë hartuar për të nxitur sektorin e turizmit dhe për të hapur rrugën për projekte si ai i Kushnerit. BE-ja ka paralajmëruar se nëse Tirana vazhdon në këtë drejtim, shanset e saj për të mbyllur kapitullin mjedisor të bisedimeve të pranimit mund të shkojnë edhe më tej jashtë mundësive.

Gabriel Schwaderer, drejtor ekzekutiv i EuroNatur, tha se afati kohor i qeverisë kishte nxitur dyshime se Tirana po përpiqej të çonte përpara sa më shumë projekte turistike përpara se pranimi në BE ta detyronte atë të përmbushte rregulla më të rrepta mjedisore. "Do të doja shumë të thoja dhe të mendoja ndryshe, por për momentin kjo është ajo që sugjerojnë veprimet e qeverisë", tha ai.

Në Vlorë, planet e resortit të Kushnerit nuk janë të vetmet projekte të diskutueshme. Më tej, në brendësi të lagunës, Aeroporti i Vlorës është bërë tashmë një simbol i të njëjtit model zhvillimi: projekte të shtyra në ekosisteme të ndjeshme mes akuzave për procedura të errëta dhe favorizime. Aeroporti ishte vendosur të hapej në vitin 2025, por është vonuar dhe tashmë është përfshirë në një mosmarrëveshje ligjore mes aksionerëve dhe shtetit shqiptar.

Kushner dhe gruaja e tij gjithashtu kanë plane për ta kthyer ishullin e vetëm të vendit, Sazanin, në një resort luksoz. Por Agron Shehaj, i cili ulet në kamionçinën e tij me një karrige plazhi pasi ka dalë për të notuar, thotë se askush në Vlorë nuk i mirëpret asnjë nga planet e tyre.

“Duam natyrën e tillë, sepse kështu e shijojmë”, tregon Shehaj Zvërnecin dhe Sazanin. “Ju keni mundësinë që nesër të shkoni me varkë në Sazan. Nëse ndërtohen resorte, ne nuk do të hyjmë dot.”

Fati i një kombi

Në Tiranë, protestuesit e quajnë atë momentin më të rëndësishëm në Shqipëri që nga rënia e komunizmit në 1991. Posterët dhe thirrjet e tyre bëjnë thirrje për një Shqipëri të re të udhëhequr nga njerëz të të gjitha moshave dhe klasave shoqërore, duke u përpjekur të rifitojnë një vend ende të plagosur nga tranzicioni i tij i vështirë nga një diktaturë komuniste e izoluar nën Enver Hoxhën në një demokraci të hapur evropiane.

“Mendoj se në 30 vitet e fundit, ka qenë momenti më i madh për ne,” tha Emir Leqini, një protestues 21-vjeçar nga Tirana që studion shkenca kompjuterike. “Për shkak se është hera e parë që nuk kemi frikë të protestojmë, mund të ngremë zërin dhe mund të kërkojmë atë që është e jona.”

Ai tha se protestat nuk do të përfundojnë derisa kryeministri Rama të japë dorëheqjen. "Ne nuk do të shkojmë nëse nuk shkon Rama. Ai mund të vendosë vetë nëse do të shkojë. Por ne nuk do të shkojmë askund derisa ai të lërë postin e kryeministrit. Shumë e thjeshtë," tha ai.

Numri i protestuesve është rritur dita-ditës, që nga demonstrata e parë e 1 qershorit. Lëvizja nuk ka të bëjë më vetëm me zonën e mbrojtur të Pishë Poro-Nartës, por edhe rreth 35 vite zhgënjimi me tranzicionin e Shqipërisë nga komunizmi, i cili është dominuar nga dy liderë: Rama dhe paraardhësi i tij Berisha.

Berisha, kreu i Partisë Demokratike Konservatore, e udhëhoqi Shqipërinë nga fundi i komunizmit deri në vitin 2013 dhe shihet si babai i Shqipërisë demokratike. Por edhe ai tani është objektivi i demonstruesve, i frustruar me një sistem post-komunist që ata thonë se ka sjellë dekada korrupsioni, paga të ulëta dhe po i dëbon shqiptarët jashtë vendit.

“Kjo nuk më shqetëson,” tha Berisha për thirrjet për burgosjen e tij në një intervistë për POLITICO. "Duhet të jetosh gjithmonë me të. Gjethet nuk duhet të të pengojnë të shohësh trungun. Trungu është që kërkojnë të heqin Ramën."

Berisha, të cilit iu ndalua hyrja në Shtetet e Bashkuara në vitin 2021 gjatë administratës së Bidenit për atë që Uashingtoni e quajti "korrupsion të rëndësishëm" dhe më vonë u ndalua nga Britania e Madhe për lidhje të dyshuara me krimin e organizuar, i tha POLITICO se kufizimi i SHBA ishte hequr të enjten.

Berisha mohon çdo keqbërje dhe pretendon se sanksionet ishin të motivuara politikisht, duke i lidhur ato me marrëdhënien e Ramës me investitorin miliarder George Soros dhe djalin e tij, Alex Soros, si pjesë e asaj që ai e përshkroi si një përpjekje për ta hequr atë nga politika.

"Ka ardhur direkt nga Edi Rama dhe George Soros. Të dy lobuan kundër meje," pohoi Berisha.

Soros, një liberal i shquar dhe donator i Partisë Demokratike të SHBA-së, ka qenë prej kohësh një objektiv i grupeve të krahut të djathtë.

Berisha tha se ai kundërshton politikën mjedisore të qeverisë Rama, por nuk i mbështeti plotësisht protestuesit. “Nuk është protesta jonë, nuk e kemi thirrur”, tha ai.

Jorida Tabaku, një deputete dhe një fytyrë popullore në Partinë Demokratike të Berishës, ka qenë gjithashtu e zëshme për shkatërrimin e natyrës nga Shqipëria në ndjekjen e saj për një industri më të madhe turistike.

"Ata praktikisht po vrasin avantazhin konkurrues që ka Shqipëria në turizëm - tokë në shkallë të vogël, plazhe të virgjëra, vende të bukura që nuk janë rrënuar. Ata po bëjnë beton kudo," tha Tabaku për POLITICO, duke i kërkuar BE-së të ushtrojë më shumë presion mbi Shqipërinë.

“Por kjo nuk është vetëm çështje mjedisore, është edhe çështje konkurrence. Ata nuk mund t'ia japin kontratën direkt një personi sepse janë pranë kryeministrit dhe nuk kanë një proces të mirëfilltë”, tha Tabaku.

Projekt apo jo projekt?

Sipas disa llogarive, presioni i BE-së mbi rezervatin natyror Pishë Poro-Narta duket se tashmë ka nxitur veprime.

Komisioni Europian pretendoi se u tha nga ministri i mjedisit i Shqipërisë, Sofjan Jaupaj, se “ministri u angazhua se punimet e ndërtimit janë pezulluar dhe se një Vlerësim gjithëpërfshirës i Ndikimit në Mjedis do të kryhet për projektin në konsultim me shoqërinë civile”.

Megjithatë, si Jaupaj ashtu edhe Rama mohojnë atë që iu tha Komisionit.

"Gjatë një takimi online më 26 maj, me përfaqësues të Komisionit Evropian, Ministri Jaupaj informoi Komisionin se nuk është paraqitur asnjë propozim përfundimtar për projekt dhe aktivitetet e ndërtimit nuk kanë filluar pasi nuk është miratuar asnjë leje ndërtimi", tha një zëdhënës i ministrisë për POLITICO.

Megjithatë, Rama vazhdon të këmbëngulë publikisht se projekti do të vazhdojë, një deklaratë që duket se bie ndesh me pretendimin e tij se nuk ekziston asnjë projekt.

Por provat flasin vetë pas vizitës në zonën e mbrojtur, ku themelet e çimentos nga gardhet që u hoqën ende mbeten, së bashku me një rrugë të ndërtuar për të lejuar fillimin e ndërtimit.

Rama pretendon se shtegu është bërë për komunitetin atje. Por Joni Vorpsi, një ekolog në OJQ-në më të vjetër mjedisore të Shqipërisë, PPNEA, është në mosbesim ndaj komenteve të Ramës, duke pyetur "Çfarë komuniteti?"

"Nuk do të kemi më zona të mbrojtura nëse ... të gjithë kanë para për të zhvilluar pronën e tyre në zonat e mbrojtura", tha Vorpsi, ndërsa ngjitej në majë të një kodre pranë resortit të propozuar.

Nga maja, ishulli i egër i Sazanit — ku familja Kushner ka plane të ndërtojë një tjetër vendpushim — është i dukshëm në distancë, ende i paprekur.

Por Vorpsi ka frikë se skena të tilla nuk do të zgjasin nëse qeveria e Shqipërisë nuk ndryshon drejtim. "Do të kemi vetëm qytete", paralajmëron ai.